S A M O B Ó J S T W O - problem nie do rozwiązania?

 

Grupa Detektywistyczna ALERT ostrzega przed lekceważeniem chwiejnych stanów emocjonalnych.

Nie żyje!? Niemożliwe!? Wczoraj jeszcze z nią/nim rozmawiałem/am! ”Cześć, powiedz jej, że to nie jej wina …”; „Dobranoc, kocham Was, nie mogę być z Wami dłużej…”; „Byłeś dla mnie wszystkim, ja byłam dla ciebie nikim.”; „Wiem, że takim mnie ojciec nie zaakceptuje...".

To są autentyczne zapisy, pożegnania, słowa zostawione na koniec… koniec życia… Przytoczyliśmy poznane Agencji Detektywistycznej ALERT, tylko te, które nie identyfikują faktycznego powodu odebrania sobie życia i których (wg. naszej oceny, co nie było łatwe) treść nie przeraża …

Samobójstwo (za Wikipedią) – to celowe odebranie sobie życia. Przyczyny samobójstw są wielorakie. Często wynikają one z uczucia smutku, które w wielu przypadkach jest rezultatem zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, zaburzenia afektywne dwubiegunowe, schizofrenia, alkoholizm lub inne uzależnienie od środków odurzających. Stresory takie jak problemy finansowe lub problemy w zakresie relacji międzyludzkich również odgrywają istotną rolę. Samobójstwo może być również popełnione przez zdrowego psychicznie człowieka z powodów ideologicznych, osobistych zawodów życiowych, braku akceptacji społecznych.

Klasyfikacja samobójstw z perspektywy badań naukowych [1].

Aby spojrzeć szerzej na zagadnienie celowego odebrania sobie życia postanowiłem sięgnąć do fachowej literatury zajmującej się szeroko pojętą suicydologią (nauka zajmująca się badaniem samobójstw w różnych aspektach) i popatrzeć na te przeważnie tragiczne w skutkach zdarzenia chłodnym okiem badaczy i naukowców. W literaturze tematu występują podziały samobójstw, według różnych kryteriów, między innymi wg. wpływu więzi interpersonalnych w społeczeństwie i rozróżnia się: egoistyczne – polegających na odebraniu sobie życia w następstwie braku pomocy ze strony grupy społecznej, w której żyje potencjalny samobójca, im mniejsza integracja społeczna tym większe ryzyko samounicestwienia; altruistyczne – to przeciwieństwo powyższego, a polegające na odebraniu sobie życia w następstwie zbyt znacznej identyfikacji, asymilacji z grupą społeczną w której żyje potencjalny samobójca, jest to tak silny związek, że osoba jest gotowa poświęcić dla niego swoje życie. Kolejne to anomiczne – polegające na odebraniu sobie życia wobec braku kontroli społecznej zachowań, upadku norm, rozpadu więzi społecznych, z którą potencjalny samobójca nie może sobie poradzić oraz fatalistyczne - polegające na odebraniu sobie życia wobec zbyt dużej, głębokiej kontroli społecznej zachowań (przeciwieństwo anomicznych). Według stopnia determinacji samounicestwienia wyróżnia się samobójstwa: prawdziwe – będące wynikiem zamachu na własne życie; rzekome – będące przejawem swoistej ucieczki (od nękających „balastów życiowych”), pomimo niechęci do odebrania sobie życia i w końcu demonstratywne – będące wyrazem zwrócenia uwagi na siebie i swoje problemy, gdzie potencjalny samobójca wywołując określone uczucia, chce zmusić do określonego zachowania część swego otoczenia. Ze względu na liczbę zgonów wyróżnia się samobójstwa: indywidualne – powodujące śmierć jednej osoby; rozszerzone – w wyniku którego śmierć ponoszą dwie lub więcej osób, poprzedzone zabójstwem i zakończone samobójstwem sprawcy oraz zbiorowe – powodujące śmierć kilku (niekiedy kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu) osób, które równolegle (w tym samym miejscu, czasie, będąc w kontakcie) dokonały samobójstwa. Natomiast według skutków, wyróżnia się samobójstwa po prostu na: dokonane – jego następstwem jest odebranie sobie życia i te niedokonane (usiłowanie) – gdzie w wyniku zamachu nie dochodzi do odebrania sobie życia (ze względów na działania innych osób, jak również samego niedoszłego samobójcy). Szczegółowo analizując wspomnianą już fachową literaturę opierającą się na badaniach specjalistów i ekspertów w tym zakresie można by dalej przytaczać kolejne aspekty dotyczące samobójstw jak m.in. taktyki i techniki zachowań suicydalnych, typy i formy popełnienia zamachu na własne życie oraz wiele innych czynników i cech tych zdarzeń, które będą już jednak (w mojej ocenie) szczegółowymi ujęciami badawczymi sprowadzającymi się do opisu sposobów kryminalistycznych działań śledczych i wykrywczych oraz kryminologicznych wersji (jak te czy samobójstwo było lub nie skutkiem namowy czy pomocy) zamachu na własne życie, ale nie to miało (w zamierzeniach autora niżej podpisanego) zdominować niniejszy blog 😉.  

Oczywiście czytelnikowi tej części publikacji może wydawać się, że wymienione powyżej podziały samobójstw mają jedynie charakter teoretyczny, jednakże ukazują one wieloaspektowość relacji społecznych, złożoność procesów decyzyjnych i różnorodność reakcji bezradnych osób wobec problemów życiowych.

Przerażające statystyki samobójstw w Polsce w latach 1999 - 2021.

Aby pokazać dramatyczną sytuację w Polsce w zakresie zamachów na własne życie nie sposób nie sięgnąć po statystyczny obraz liczby samobójstw w ostatnich latach, który przywołujemy za dostępem do danych zamieszczonych na stronach internetowych Głównego Urzędu Statystycznego i Policji. Dla porządku należy wskazać, że GUS gromadzi je w oparciu o kartę zgonu, a Policja na podstawie zgłoszenia o takim zachowaniu. Na podstawie analizy ww. danych należy podkreślić, iż ustalenie rzeczywistego pełnego stanu zamachów samobójczych jest bardzo trudne, ponieważ dane te są niedoszacowane, niepełne, a nieraz nawet błędnie interpretowane. Jednak i te ustalone budzą niepokój i wynika z nich, że niestety ale nastąpił wzrost w ostatnich latach zamachów samobójczych (około 11-13 tys. takich zdarzeń rocznie) przy stałej utrzymującej się na podobnym poziomie liczbie tych zdarzeń zakończonych niestety zgonem (powyżej 5 tys. rocznie). Wszystko to wskazuje na trudności z radzeniem sobie części społeczeństwa we współczesnym świecie. Na podstawie przeprowadzonych analiz przez specjalistów z tego zakresu można wskazać kim są (jakimi cechami) charakteryzują się „współcześni samobójcy”. Otóż są nimi najczęściej mężczyźni, w wieku 50-54 lata, będący w formalnym związku o niskim wykształceniu (niepełnym podstawowym, podstawowym i gimnazjalnym), bezrobotni, dokonujący samobójstwa przeważnie we własnym mieszkaniu z powodów nieuleczalnej lub ciężkiej choroby lub też zaburzenia psychicznego). Ale nie wolno także bagatelizować skali oraz zagrożenia samobójstwami dzieci i młodzieży, choć najnowsze dane Komendy Głównej Policji, które zaprezentowano podczas konferencji zorganizowanej przez Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, która odbyła się 20 stycznia 2025 r., pokazują, iż jest to największy spadek od roku 2020, bo aż 12,4%,  który zanotowano właśnie w grupie najmłodszych, czyli dzieci i nastolatków poniżej 19 roku życia. Charakterystyczny dla tej grupy wiekowej jest brak znacznych dysproporcji pomiędzy liczbą samobójstw dziewczyn i chłopców, chociaż nadal to ci drudzy stanowią większość. W 2024 r. na 127 samobójstw, 72 popełnili nieletni chłopcy. Zaskakująca jest natomiast liczba prób samobójczych wśród dziewcząt: z 2054 zgłoszonych przypadków, aż 1599 dotyczyło właśnie ich. 

Agencja Detektywistyczna ALERT o prawnokarnych aspektach samobójstw.

Współczesne systemy prawne odeszły lub raczej powoli odchodzą od postrzegania samobójstwa jako „felo de se” (zbrodni przeciwko sobie) i próbują traktować je jako osobistą tragedię człowieka, przyjmując jednocześnie, że prawo karne nie jest skutecznym narzędziem zapobiegającym takim czynom i na pewno trzeba się z tym zgodzić bezwarunkowo. Postrzeganie samobójstwa jako wyrazu indywidualnej decyzji człowieka, która nie podlega negatywnej ocenia prawnokarnej, nie oznacza jednak braku zainteresowania nim osobami trzecimi, które w różny sposób mogły oddziaływać na podjęcie i realizację decyzji o targnięciu się człowieka na własne życie. Obowiązujące przepisy karne penalizują takie zachowania w art. 151 Kodeksu karnego [2].

Jednak z punktu widzenia prywatnego detektywa czy organów ścigania próba samobójstwa to autodesktrukcyjne zachowanie przeciwko życiu ludzkiemu i nie ma znaczenia, kto? dlaczego? i w związku z czym? życie chce sobie odebrać … nie wolno do tego dopuścić! Warto też pamiętać, że wiedza o tym, że ktoś tylko mówi o tym, iż chce odebrać sobie życie wystarczy do tego by powiadomić Policję, która powinna właściwie zareagować, czyli zatrzymać osobę o takich deklaracjach i przekazać do właściwego ośrodka, szpitala, by tam udzielono jej pomocy. Nie bez powodu poruszamy na dzisiejszym blogu ten wrażliwy i często wstydliwy temat. Bo przecież chęć pozbawienia siebie życia to wyraz w przekonaniu ogółu: słabości, braku stabilności emocjonalnej, załamania nerwowego i ogólnie rzecz biorąc nieporadności życiowej. No właśnie nieporadności, której nikt nie podał ręki… Chcemy zwrócić dziś uwagę na fakt, że naprawdę niewiele trzeba by ten desperacki krok wykonać. Często nie do końca świadomie, bo choćby w przypadku osób młodych (ale nie tylko) będących pod wpływem odurzenia alkoholowego, narkotycznego czy nagłego impulsu społecznego w wyniku indoktrynacji łatwo i nader często jest on popełniany. Niepokojące jest też to, że w Internecie można znaleźć wiele tzw. „poradników”: Jak popełnić samobójstwo, aby nie bolało i szybko uporać się z problemami? Jak zaplanować odejście, żeby rodzina i znajomi o nas pamiętali?” Z doświadczeń Biura Detektywistycznego ALERT wynika niestety, iż osoby, które popełniły ten drastyczny krok, często odwiedzały te „czarne strony”. W wielu przypadkach zastosowane przez prywatnych detektywów zaawansowane czynności informatyki śledczej (odzyskiwania danych utraconych na nośnikach typu komputer, telefon itp.) ujawniły przy realizacji spraw osób poszukiwanych iż, tuż przed, a nawet od dłuższego czasu, osoba zaginiona przeglądała strony o takich treściach, o czym najbliżsi nie mieli kompletnego pojęcia. Rodzina, koledzy, przyjaciele rozpytywani przez prywatnych detektywów przypominali sobie, że od jakiegoś czasu zaginiony był smutny, mniej rozmowny, zamknięty w sobie lub co też częste nagle zaczął nadużywać środków odurzających, alkoholu co wcześniej nie miało miejsca lub było sporadycznym zdarzeniem. Bardzo często okazuje się też, iż osoba taka mówiła niby w „żartach”, czy też rzucała od tak np., że: „najlepszym wyjściem będzie zasnąć na zawsze”, ale nikt nie brał tego serio, bo przecież ileż razy słyszeli to z ust innych i nic się takiego nie wydarzyło. Agencję detektywistyczną w wielu takich przypadkach zatrudnia się po to, by odnaleźć osobę, która zniknęła z dnia na dzień i nie wiadomo gdzie jest i często realizacja tych czynności, o czym pisałem już wyżej kończy się ustaleniami bardzo smutnymi. Jak można temu przeciwdziałać, by tak się nie stało? Próbujemy na to odpowiedzieć poniżej, w dalszej części bloga.

Co można zrobić by zapobiec samobójstwom – radzi Biuro Detektywistyczne ALERT.

Otóż można bardzo wiele! Zacznijmy od tego, iż groźba samobójcy o odebraniu sobie życia to niekoniecznie wola, którą wyrażający chce na pewno „skonsumować”. „Często samobójcy nie chcą umrzeć”. Pragną jedynie manipulować swoim otoczeniem (niekoniecznie w sensie szantażowania), chcą po prostu zwrócić uwagę na siebie, na swoje problemy, uzyskać pewną pomoc, co sygnalizowaliśmy już wyżej omawiając „kwalifikację naukową samobójstw” opisaną jako „demonstratywną”. Jeśli motywacja samobójcza ma charakter instrumentalny, a więc wiąże się z pewnym dyskomfortem życiowym, wówczas szybkie dostrzeżenie zagrożenia i adekwatna reakcja na nie, mogą zapobiec nieszczęściu. W niektórych przypadkach skłonności samobójcze mogą mieć charakter reaktywny, sytuacyjny, mijają zatem z chwilą rozwiązania problemu. Bardziej trwały charakter mogą mieć natomiast tendencje samobójcze jednostek posiadających osobowość chwiejną emocjonalnie. Jednak nawet osoby cierpiące na depresję mogą pomyślnie przejść terapię i z pomocą życzliwych, ważnych dla nich osób uwolnić się od tego problemu” [3]. Jak zawsze, tak i w przypadku tego ważkiego tematu, nie chcemy zastępować fachowych porad i eksperckich propozycji racjonalnych rozwiązań, dlatego dla wszystkich tych, których ten problem interesuje lub jest mu bliski z różnych względów rekomendujemy lekturę: „Zapobieganie samobójstwom. Poradnik dla pracowników mediów” wydany przez Światową Organizację Zdrowia przy zaangażowaniu wydawniczym i akredytacji Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego, Genewa - Warszawa rok 2003, link: http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/67604/WHO_MNH_MBD_00.2_pol.pdf;jsessionid=038270997A3A080812FF38C2BA3CE045?sequence=6%EF%BB%BF Dlaczego akurat polecamy taką pozycję edukacyjną, ponieważ media, ale i my wszyscy możemy aktywnie przyczynić się do zapobiegania samobójstwom, podając (nawet wraz z wiadomością o samobójstwie) informacje, których treść i sposób przekazania we właściwy sposób, jak te opisane w powyższej publikacji, może naprawdę znacząco wpłynąć na zmniejszenie statystyk śmierci samobójczych. Nie ma sytuacji bez wyjścia, ale każda trudna wymaga rzetelnej oceny, analizy oraz fachowego supportu - Koordynator Operacyjny Grupy ALERT czeka na kontakt, by pomóc! Tel.: +48 690 343 345; e-mail: kontakt@grupa-alert.pl siedziba: ul. Piękna 24/26A, 00-549 Warszawa.

Osoba zmagająca się z myślami samobójczymi potrzebuje specjalistycznego wsparcia i konieczne jest, aby o jej stanie dowiedział się ktoś, kto będzie miał możliwość zapewnić jej bezpieczeństwo i adekwatną pomoc. W sytuacjach, kiedy życie osoby w kryzysie jest zagrożone w tym momencie, konieczne jest wezwanie do niej pomocy. Można to zrobić dzwoniąc pod numer alarmowy 112 lub te podane poniżej przekazując informacje jakie posiadamy. Im więcej szczegółów dotyczących miejsca pobytu takiej osoby, jej danych przekażemy dyspozytorowi numeru alarmowego, tym szybciej potrzebna pomoc dotrze do tej osoby.

116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży, czynny całodobowo

116 123 – Bezpłatny Kryzysowy Telefon Zaufania dla Dorosłych, czynny 14-22, pon-pt.

800 70 22 22 – Całodobowe Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie Psychicznym Fundacji ITAKA

800 080 222 – Całodobowa Bezpłatna Infolinia dla Dzieci i Młodzieży, Rodziców oraz Nauczycieli.

 

___________________________________________________________________________________

Wojciech Szczurek
Detektyw Koordynator Operacyjny Grupy ALERT