Pożar, podpalenie czy próba sabotażu?

Bezpośrednio po pożarze właściciel firmy zwykle koncentruje się na bezpieczeństwie pracowników, ograniczeniu strat i wznowieniu działalności. Jest to naturalne. Problem pojawia się wtedy, gdy pod presją czasu zbyt szybko przyjmowana jest jedna wersja zdarzenia, na przykład awaria instalacji, błąd pracownika albo samozapłon.

W praktyce przyczyny pożarów mogą być techniczne, przypadkowe, naturalne albo celowe. Sam fakt powstania ognia nie przesądza jeszcze o podpaleniu. Z drugiej strony brak spektakularnych śladów także nie pozwala wykluczyć ingerencji człowieka.

W sprawach dotyczących firm trzeba dodatkowo przeanalizować kontekst gospodarczy. Pożar może służyć nie tylko fizycznemu zniszczeniu mienia. Jego celem może być:

• zatrzymanie produkcji lub dostaw,
• uniemożliwienie realizacji ważnego kontraktu,
• utrata certyfikatu lub odbiorcy,
• uszkodzenie surowców, maszyn albo dokumentacji,
• wywołanie problemów z płynnością finansową,
• zastraszenie właściciela przedsiębiorstwa,
• odwrócenie uwagi od innego nadużycia,
• zatarcie śladów kradzieży lub nieprawidłowości,
• osłabienie firmy w sporze z konkurencją, wspólnikiem albo kontrahentem.

Dlatego prawidłowa analiza nie może ograniczać się do pytania: „gdzie pojawił się ogień?”. Trzeba również ustalić, kto miał motyw, wiedzę, dostęp, sposobność oraz korzyść z powstania szkody.

Doświadczenie Agencji Detektywistycznej ALERT: próba podpalenia hali przedsiębiorstwa spożywczego

Jedno ze zleceń realizowanych przez Agencję Detektywistyczną ALERT dotyczyło przedsiębiorstwa z branży produkcji spożywczej działającego na terenie województwa mazowieckiego. Na terenie jednego z obiektów doszło do zdarzenia noszącego cechy nieudanej próby podpalenia.

Ogień nie rozprzestrzenił się w sposób, który doprowadziłby do całkowitego zniszczenia hali. Nie oznaczało to jednak, że zagrożenie było niewielkie. Gdyby próba zakończyła się zgodnie z zamiarem sprawców, konsekwencje mogły objąć maszyny, zapasy, ciągłość produkcji, zatrudnienie, kontrakty handlowe oraz bezpieczeństwo osób przebywających na terenie przedsiębiorstwa.

Najpierw należało oddzielić fakty od przypuszczeń

Właściciele firmy posiadali własne podejrzenia dotyczące możliwego źródła zagrożenia. W takich sytuacjach łatwo jednak skoncentrować się na jednym konflikcie i pominąć inne wersje. Agencja Detektywistyczna ALERT rozpoczęła od uporządkowania informacji i zbudowania chronologii.

Analizie poddano między innymi:

• okoliczności poprzedzające zdarzenie,
• sposób dostępu do terenu przedsiębiorstwa,
• lokalizację miejsca, w którym pojawiło się zagrożenie,
• obecność pracowników, dostawców i osób zewnętrznych,
• wcześniejsze konflikty pracownicze i gospodarcze,
• spory z kontrahentami oraz podmiotami działającymi na tym samym rynku,
• nietypowe zdarzenia występujące przed próbą podpalenia,
• zachowanie osób, które mogły posiadać wiedzę o organizacji zakładu,
• możliwe korzyści wynikające z przerwania produkcji.

Prowadzono również legalne czynności obserwacyjne i weryfikacyjne. Ich celem nie było potwierdzenie z góry założonej wersji, lecz sprawdzenie, które osoby rzeczywiście posiadały jednocześnie motyw, dostęp, wiedzę i możliwość działania.

Krąg osób został istotnie zawężony

Zebrane informacje pozwoliły wytypować ograniczony krąg osób wymagających dalszej weryfikacji. Pojawiły się również przesłanki wskazujące, że bezpośredni wykonawcy mogli nie działać wyłącznie z własnej inicjatywy.

Jedną z poważnie analizowanych hipotez było działanie inspirowane przez osoby związane z konkurencyjnym otoczeniem gospodarczym. Hipoteza ta wynikała z układu interesów, relacji między typowanymi osobami oraz informacji uzyskanych w toku czynności. Nie uzyskano jednak materiału pozwalającego z pełną stanowczością przypisać popełnienie przestępstwa konkretnym wykonawcom i ich potencjalnym mocodawcom.

To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie. Ustalenie operacyjne, racjonalna hipoteza i materiał poszlakowy nie są tym samym co dowód pozwalający na procesowe przypisanie winy.

Brak jednoznacznego dowodu nie oznaczał braku rezultatu

Zlecenie nie zakończyło się wskazaniem jednej osoby, której można było bez zastrzeżeń przypisać próbę podpalenia. Przeprowadzone działania przyniosły jednak inny, bardzo istotny efekt.

Osoby pozostające w kręgu zainteresowania zorientowały się, że zdarzenie nie zostało zlekceważone. Wiedziały, że przedsiębiorstwo analizuje zagrożenie, wzmacnia zabezpieczenia i prowadzi ukierunkowane czynności wyjaśniające.

Według informacji uzyskanych podczas realizacji zlecenia działania te wywarły silny efekt prewencyjny. Ustały zachowania, które wcześniej budziły niepokój. Nie doszło również do kolejnej próby podobnego zdarzenia.

Co szczególnie ważne, w toku czynności ujawniono sygnały wskazujące, że rozważany mógł być także inny rodzaj sabotażu. Jego celem miało być spowodowanie strat bez wykorzystywania ognia. Zwiększona czujność i zmiany organizacyjne ograniczyły możliwość realizacji takiego zamiaru.

Doświadczenie Agencji Detektywistycznej ALERT: seria pożarów na terenach leśnych

Kolejne zlecenie dotyczyło pożarów występujących na obszarze zarządzanym przez jedno z nadleśnictw w Polsce. Zdarzenia powtarzały się i zaczęły budzić uzasadnione podejrzenie, że nie są wyłącznie skutkiem suszy, nieostrożności albo przypadku.

Niepokój zwiększała zbieżność czasowa. Pożary zaczęły pojawiać się niedługo po uruchomieniu nowej remizy Ochotniczej Straży Pożarnej w jednej z pobliskich miejscowości. Sama zbieżność nie mogła być oczywiście uznana za dowód. Był to jednak sygnał wymagający spokojnego sprawdzenia.

Analiza schematu podpaleń

Agencja Detektywistyczna ALERT rozpoczęła od zgromadzenia danych o kolejnych zdarzeniach. Porównywano:

• daty pożarów,
• godziny zauważenia ognia,
• lokalizacje i odległości między miejscami zdarzeń,
• drogi dojazdowe i możliwe trasy odejścia,
• warunki pogodowe,
• charakter terenu,
• częstotliwość zdarzeń w poszczególnych dniach tygodnia,
• osoby pojawiające się w pobliżu,
• powtarzające się elementy działań ratowniczych.

Celem było znalezienie wzorca. W seriach podpaleń sprawca często działa według własnej logiki: wybiera podobną porę, teren, sposób dotarcia albo rodzaj miejsca. Nie zawsze schemat jest od razu widoczny. Może ujawnić się dopiero po zestawieniu wielu pozornie niezwiązanych danych.

Patrole i urządzenia rejestrujące nie przyniosły natychmiastowego przełomu

Wybrane obszary były monitorowane z wykorzystaniem koordynowanych patroli. W miejscach, w których było to prawnie i organizacyjnie dopuszczalne, stosowano również urządzenia rejestrujące przeznaczone do obserwowania terenów leśnych.

Działania techniczne miały ograniczenia. Rozległość obszaru, liczne drogi leśne i możliwość szybkiego przemieszczania się sprawiały, że nie dało się objąć stałą kontrolą każdego potencjalnego miejsca.

Znaczący postęp przyniosły dopiero ustalenia operacyjne prowadzone w miejscowości wytypowanej na podstawie analizy. Rozmowy, obserwacja relacji lokalnych i weryfikacja informacji pozwoliły skoncentrować uwagę na dwóch osobach związanych z miejscową Ochotniczą Strażą Pożarną.

Dwie osoby związane z OSP znalazły się w centrum ustaleń

Zgromadzone informacje wskazywały, że dwaj strażacy ochotnicy mogą odpowiadać za część niewyjaśnionych zdarzeń. Ustalenia Agencji Detektywistycznej ALERT zostały przekazane w sposób umożliwiający dalszą ocenę przez właściwe organy.

Według informacji związanych ze sprawą późniejsze postępowanie organów ścigania potwierdziło przestępczy charakter działań. Ostateczna ocena odpowiedzialności poszczególnych osób należała jednak do prokuratury i sądu, a nie do Agencji Detektywistycznej ALERT.

Analizowanym motywem była korzyść finansowa wynikająca z uczestnictwa w akcjach ratowniczych. Trzeba przy tym posługiwać się precyzyjnymi pojęciami. Strażacy ratownicy OSP mogą otrzymywać ustalany przez radę gminy ekwiwalent pieniężny za czas udziału w działaniach i akcjach ratowniczych. Nie jest to zapłata za samo wystąpienie pożaru, lecz świadczenie naliczane za czas uczestnictwa.

W opisywanej sprawie mechanizm ten miał zostać wykorzystany w sposób przestępczy. Sprawcy, zamiast chronić mienie i środowisko, mieli sami powodować zdarzenia, w których później uczestniczyli jako ratownicy.

Straty po pożarze lasu nie kończą się wraz z ugaszeniem ognia

Pożar lasu może zniszczyć młodnik, siedliska zwierząt, glebę, infrastrukturę leśną i efekty wieloletniej pracy. Koszt akcji ratowniczej jest tylko częścią strat. Odtwarzanie drzewostanu i naturalnych funkcji terenu może trwać wiele lat.

Dlatego wykrycie osób odpowiedzialnych za serię podpaleń miało znaczenie nie tylko procesowe. Pozwalało przerwać cykl zdarzeń, ograniczyć kolejne szkody i przywrócić bezpieczeństwo na rozległym obszarze.

Podobne przypadki opisywane publicznie

Doświadczenia Agencji Detektywistycznej ALERT nie są jedynymi sprawami, w których osoby uczestniczące w akcjach ratowniczych były podejrzewane o wcześniejsze wzniecenie ognia.

W jednym z oficjalnych komunikatów Policji opisano zatrzymanie trzech strażaków ochotników podejrzanych o podpalenie kilkuset ton słomy. W innym postępowaniu dwóch druhów podejrzewano o serię podpaleń zabudowań gospodarczych. Po wznieceniu ognia brali oni udział w niektórych akcjach gaśniczych, a wartość strat była liczona w setkach tysięcy złotych.

Publicznie opisane zostały również sprawy podpaleń zlecanych i realizowanych przez kilka poziomów wykonawców. W takim układzie osoba bezpośrednio pojawiająca się przy obiekcie może nie znać wszystkich uczestników, właściwego zleceniodawcy ani rzeczywistego celu działania.

Z punktu widzenia przedsiębiorstwa oznacza to, że brak natychmiastowej identyfikacji wykonawcy nie wyklucza możliwości ustalenia:

• kto odnosił korzyść ze szkody,
• kto szukał osób gotowych podjąć się nielegalnego działania,
• kto przekazywał informacje o obiekcie,
• kto finansował przygotowania,
• jakie środowisko łączyło wykonawcę z inspiratorem,
• czy planowano kolejne akty sabotażu.

Publiczne przypadki nie stanowią dowodu w innej sprawie. Pokazują jednak, że motyw finansowy, potrzeba zwrócenia na siebie uwagi, zemsta, konflikt zawodowy i działanie na zlecenie są realnymi hipotezami, które należy weryfikować.

Jak rozpoznać, że pożar może być elementem sabotażu przedsiębiorstwa?

Żaden pojedynczy sygnał nie przesądza o celowym działaniu. Szczególnej uwagi wymaga jednak połączenie kilku okoliczności.

Sygnały ostrzegawcze przed zdarzeniem

• groźby kierowane do właściciela, członków zarządu albo pracowników,
• nagłe zainteresowanie infrastrukturą zakładu przez osoby postronne,
• próby uzyskania informacji o ochronie, zmianach pracowników lub monitoringu,
• pojawianie się nieznanych pojazdów w pobliżu obiektu,
• uszkodzenia ogrodzenia, kamer, oświetlenia lub czujników,
• nietypowe awarie następujące jedna po drugiej,
• konflikt z byłym pracownikiem posiadającym wiedzę o zakładzie,
• spór z kontrahentem, wspólnikiem albo konkurentem,
• próby pozyskania pracowników znających zabezpieczenia firmy,
• anonimowe wiadomości zapowiadające straty albo problemy.

Sygnały ostrzegawcze po zdarzeniu

• niespójne relacje osób przebywających na terenie firmy,
• nagłe usunięcie nagrań, korespondencji lub dokumentów,
• nieuzasadnione zainteresowanie przebiegiem postępowania,
• rozpowszechnianie informacji nieznanych publicznie,
• próby wpływania na świadków,
• powtarzanie jednej wersji zdarzenia przez osoby, które nie powinny posiadać pełnej wiedzy,
• kolejne próby naruszenia zabezpieczeń,
• nietypowe kontakty między pracownikiem a podmiotem konkurencyjnym,
• naciski na szybką sprzedaż przedsiębiorstwa, udziałów albo nieruchomości.

Sygnały te powinny prowadzić do weryfikacji, a nie do automatycznego oskarżenia. Właśnie na tym polega różnica między profesjonalnym ustalaniem faktów a działaniem pod wpływem emocji.

Jak prowadzić czynności po podejrzeniu podpalenia?

Najbezpieczniejszy model zakłada prowadzenie kilku uzupełniających się działań. Każdy podmiot ma inny zakres kompetencji.

1. Działania ratownicze i zabezpieczenie miejsca

Pierwszeństwo ma ratowanie ludzi, ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i usunięcie bezpośredniego zagrożenia. Należy wykonywać polecenia kierującego akcją ratowniczą.

Nie wolno samodzielnie wchodzić na pogorzelisko, przestawiać przedmiotów ani usuwać pozostałości przed zakończeniem wymaganych oględzin.

2. Ustalenie technicznej przyczyny pożaru

Ocena miejsca powstania pożaru, sposobu rozwoju ognia, stanu instalacji i obecności substancji palnych należy do właściwych służb, biegłych i rzeczoznawców. Prywatny detektyw nie zastępuje eksperta z zakresu pożarnictwa.

3. Postępowanie prowadzone przez organy ścigania

Jeżeli istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa, sprawę należy zgłosić Policji lub prokuraturze. Organy procesowe posiadają uprawnienia, których nie ma prywatny detektyw, w tym możliwość dokonywania przeszukań, zatrzymań i uzyskiwania określonych danych na podstawie przepisów postępowania karnego.

4. Równoległe czynności detektywistyczne

Agencja Detektywistyczna ALERT może skoncentrować się na obszarach szczególnie ważnych dla klienta:

• zbudowaniu szczegółowej chronologii,
• ustaleniu osób posiadających dostęp do obiektu,
• analizie konfliktów i możliwych motywów,
• zabezpieczeniu dostępnych legalnie nagrań,
• rozmowach z osobami posiadającymi wiedzę,
• weryfikacji relacji pracowników i kontrahentów,
• analizie źródeł jawnych,
• legalnej obserwacji wytypowanych miejsc i osób,
• ustaleniu powiązań gospodarczych i osobowych,
• ocenie ryzyka ponownego zdarzenia,
• przygotowaniu raportu i rekomendacji dla klienta.

Materiał zebrany przez Agencję Detektywistyczną ALERT może zostać uporządkowany z myślą o dalszej konsultacji z prawnikiem, ubezpieczycielem albo organami ścigania.

Jakie informacje należy zabezpieczyć po pożarze hali lub magazynu?

W pierwszych godzinach i dniach można utracić wiele danych. Monitoring bywa automatycznie nadpisywany, świadkowie zapominają szczegóły, a ślady organizacyjne znikają wraz z przywracaniem działalności.

Warto zabezpieczyć w szczególności:

• oryginalne nagrania z monitoringu zakładowego,
• nagrania z kamer sąsiednich firm, posesji i dróg dojazdowych,
• logi systemów kontroli dostępu,
• ewidencję wjazdów i wyjazdów,
• grafiki pracy i listy obecności,
• informacje o pracach serwisowych wykonywanych przed zdarzeniem,
• listę dostawców, podwykonawców i gości,
• zdjęcia obiektu wykonane przed pożarem i po zdarzeniu,
• wiadomości zawierające groźby lub naciski,
• dokumentację wcześniejszych awarii i incydentów,
• informacje o sporach pracowniczych i gospodarczych,
• kopie danych z systemów firmowych,
• dokumentację ubezpieczeniową,
• notatki zawierające daty, godziny i dane świadków.

Pliki powinny być kopiowane w sposób pozwalający zachować oryginały. Nie należy montować nagrań, poprawiać ich, zmieniać nazw oryginalnych plików ani udostępniać materiału przypadkowym osobom.

Co zrobić w pierwszych 72 godzinach?

Pierwsze godziny

• Zadbaj o bezpieczeństwo ludzi i powiadom służby.
• Nie wchodź na zabezpieczony teren bez zgody.
• Wyznacz jedną osobę odpowiedzialną za kontakt ze służbami.
• Zablokuj automatyczne nadpisywanie monitoringu.
• Zabezpiecz kopie danych poza zagrożonym obiektem.
• Spisz dane świadków i osób obecnych na terenie firmy.

Do końca pierwszej doby

• Ustal wstępną chronologię zdarzenia.
• Sprawdź kamery na drogach dojścia i dojazdu.
• Zabezpiecz logi wejść, alarmów i systemów ochrony.
• Poinformuj prawnika oraz ubezpieczyciela zgodnie z warunkami umowy.
• Ogranicz wewnętrzną dystrybucję wrażliwych informacji.
• Nie publikuj niesprawdzonych hipotez w mediach społecznościowych.

W ciągu kolejnych dwóch dni

• Przeanalizuj wcześniejsze konflikty i incydenty.
• Zweryfikuj osoby posiadające wiedzę o zabezpieczeniach.
• Sprawdź, czy inne obiekty firmy nie są zagrożone.
• Wprowadź dodatkową ochronę i kontrolę dostępu.
• Rozważ zlecenie niezależnych czynności detektywistycznych.
• Przygotuj plan komunikacji z pracownikami, kontrahentami i mediami.

Dlaczego działania prewencyjne mogą być równie ważne jak ustalenie sprawcy?

Przedsiębiorca oczekuje zwykle jednoznacznej odpowiedzi: kto podpalił obiekt i kto za tym stał. Jest to zrozumiałe. W praktyce nie każda sprawa kończy się materiałem pozwalającym przypisać odpowiedzialność konkretnej osobie.

Sprawcy mogą korzystać z pośredników, nieformalnych kontaktów i osób niezwiązanych bezpośrednio ze zleceniodawcą. Mogą też zmieniać sposób komunikacji, działać bez telefonów albo ograniczać wiedzę poszczególnych uczestników.

Mimo tego działania mogą doprowadzić do:

• zawężenia kręgu osób podejrzewanych,
• rozpoznania motywu i mechanizmu zdarzenia,
• ujawnienia planowanego kolejnego sabotażu,
• wzmocnienia ochrony w odpowiednim miejscu,
• ograniczenia dostępu do informacji wrażliwych,
• przerwania kontaktu między wykonawcą a inspiratorem,
• wywołania efektu odstraszającego,
• przygotowania firmy na ponowną próbę działania.

W sprawie przedsiębiorstwa spożywczego z województwa mazowieckiego właśnie efekt prewencyjny okazał się jednym z najważniejszych rezultatów. Potencjalni sprawcy uzyskali czytelny sygnał, że firma nie pozostaje bierna, a każde kolejne działanie będzie analizowane.

Czego nie należy robić po podejrzeniu podpalenia?

• Nie oskarżaj publicznie pracownika, sąsiada ani konkurenta bez dowodów.
• Nie organizuj samodzielnej konfrontacji z osobą podejrzewaną.
• Nie groź, nie szantażuj i nie próbuj wymuszać przyznania się.
• Nie włamuj się do telefonu, poczty lub kont internetowych.
• Nie instaluj nielegalnych podsłuchów ani lokalizatorów.
• Nie niszcz dokumentów i nie usuwaj niewygodnej korespondencji.
• Nie poprawiaj i nie montuj nagrań przeznaczonych do wykorzystania dowodowego.
• Nie sugeruj świadkom, jaką wersję zdarzenia powinni przedstawić.
• Nie wpuszczaj osób postronnych na miejsce pożaru.
• Nie ujawniaj szczegółów zastosowanych zabezpieczeń.

Nielegalne albo impulsywne działania mogą narazić pokrzywdzonego na odpowiedzialność, osłabić wiarygodność materiału i ostrzec sprawców, zanim zostaną zabezpieczone istotne informacje.

Podpalenie a odpowiedzialność karna

Słowo „podpalenie” jest powszechnym określeniem celowego wzniecenia ognia, ale kwalifikacja prawna zależy od skutków i okoliczności zdarzenia.

Jeżeli pożar zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, zastosowanie może znaleźć art. 163 Kodeksu karnego. W innych przypadkach odpowiedzialność może być rozpatrywana między innymi w związku ze zniszczeniem lub uszkodzeniem mienia. Znaczenie mogą mieć również przepisy dotyczące usiłowania, przygotowania, pomocnictwa, podżegania, gróźb albo działania w zorganizowanej grupie.

Nie każde celowe wzniecenie ognia będzie zatem oceniane na podstawie jednego przepisu. Ostateczna kwalifikacja prawna należy do prokuratury i sądu.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie wskazana jest konsultacja z prawnikiem oraz zawiadomienie właściwych organów.

Jak do takich spraw podchodzi Agencja Detektywistyczna ALERT?

Agencja Detektywistyczna ALERT rozpoczyna od oceny zagrożenia i ustalenia, czy istnieje ryzyko kolejnego zdarzenia. Jeżeli zagrożone jest życie, zdrowie lub mienie, pierwszeństwo ma kontakt ze służbami oraz zabezpieczenie obiektu.

Następnie dobierany jest zakres czynności odpowiadający charakterowi sprawy. Może on obejmować analizę dokumentacji, wywiad gospodarczy, obserwację, ustalenia osobowe, rozmowy ze świadkami, analizę źródeł jawnych, zabezpieczenie materiału cyfrowego i współpracę z ekspertami innych specjalności.

W sprawach pożarów Agencja Detektywistyczna ALERT nie zastępuje:

• Państwowej Straży Pożarnej,
• Policji,
• prokuratury,
• biegłego z zakresu pożarnictwa,
• rzeczoznawcy,
• ubezpieczyciela,
• pełnomocnika prawnego klienta.

Rolą Agencji Detektywistycznej ALERT jest legalne ustalanie faktów, rozpoznanie powiązań, weryfikowanie hipotez i dostarczenie klientowi materiału ułatwiającego ocenę sytuacji oraz podjęcie dalszych decyzji.

Agencja Detektywistyczna ALERT nie obiecuje z góry wskazania sprawcy. Każda sprawa ma inny materiał wyjściowy, inne ograniczenia i inny poziom dostępu do informacji. Można natomiast zaplanować działania tak, aby zwiększyć szanse na ustalenie faktów i jednocześnie ograniczyć ryzyko kolejnej szkody.

Podsumowanie

Pożar może być wynikiem awarii, błędu, nieostrożności albo działania celowego. Jeżeli okoliczności wskazują na możliwe podpalenie, sabotaż lub próbę zastraszenia przedsiębiorcy, nie należy ograniczać się do jednej hipotezy.

Doświadczenia Agencji Detektywistycznej ALERT pokazują, że znaczenie może mieć połączenie analizy zdarzeń, rozpoznania środowiska, obserwacji, weryfikacji konfliktów i ustalenia osób posiadających dostęp do chronionego obiektu.

W sprawie hali przedsiębiorstwa spożywczego nie uzyskano materiału pozwalającego jednoznacznie przypisać odpowiedzialność konkretnym osobom i potencjalnym mocodawcom. Czynności doprowadziły jednak do zawężenia kręgu podejrzewanych, ujawnienia ryzyka kolejnego sabotażu i osiągnięcia silnego efektu odstraszającego.

W sprawie pożarów leśnych dopiero połączenie analizy schematu, monitorowania terenu i ustaleń operacyjnych pozwoliło skoncentrować uwagę na osobach związanych z miejscową OSP.

W obu przypadkach najważniejsze było działanie metodyczne, legalne i prowadzone bez pochopnego oskarżania przypadkowych osób.